روزنامه اعتماد نوشت: جنگ چه ۱۲ روزه و چه ۴۰ روزه با خودش بحران میآورد، بحرانهایی که زندگی عادی افراد را تحت تاثیر قرار میدهد. یکی از این بحرانها، مساله دارو است که هر چند با کمبود و قحطی مواجه نشد، اما افرادی که مخاطبان داروهای خاصتر بودند را با چالش مواجه کرد؛ چالشی که اغلب مردم از آن با عنوان افزایش فزاینده قیمت دارو یاد میکنند.
«لیلا»؛ یک دختر شش ماهه دارد که دچار حساسیت به پروتئین گاوی است. او تنها یکی از هزاران نوزادی است که به دلایل ژنتیکی نمیتواند شیر مادر یا شیرخشک معمولی مصرف کند و جزو گروههای حساس طبقهبندی میشود. شیرخشک این نوزادان عموما در ایران وارداتی است و حالا با بسته شدن مسیرهای واردات کالا به ایران، یکی از اولین گروههایی که دچار اضطراب شدهاند، بچههایی هستند که در معرض گرسنگی قرار دارند. لیلا میگوید: «دولت برای یک شیرخوار ۶ ماهه، ۱۰ قوطی شیرخشک در نظر گرفته است و با نرخ دولتی آن را عرضه میکند. تهیه شیرخشک رژیمی آپتامیل پپتی پیش از روزهای جنگ هم کار چندان راحتی نبود و حالا جنگ، استرس ما را برای خرید این شیرخشک چند برابر کرده است. نمیتوانم بگویم شیرخشک نیست؛ هست، اما اینطور هم نیست که به راحتی از هر داروخانهای بتوان آن را تهیه کرد. به نظر میرسد داروخانهها نگران کمبود شیرخشک هستند و با احتیاط شیرخشک میفروشند. مثلا در هر بار مراجعه فقط یک قوطی شیرخشک میدهند و بعضی وقتها هم اصلا نمیفروشند.» کمبود داروها و فرآوردههای مورد نیاز بیماران و گروههای خاص در ایران تحت تحریمهای اقتصادی و بانکی به رهبری امریکا موضوع تازهای نیست، اما دو موج جنگ در فاصله کمتر از هشت ماه اوضاع را از قبل بسیار پیچیدهتر کرده است. بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران که به عنوان مکانیزم ماشه شناخته میشود، از امکانات دولت برای واردات دارو کاسته است و با حملات هدفمند به شرکتهای تولید دارو از قبیل انستیتو پاستور و شرکت توفیق دارو که در جریان جنگ تحمیلی اسفند و فروردین سال جاری رخ داده، دشواری تهیه دارو حتی از قبل هم بیشتر شده است.
فقدان شرکت «توفیق دارو» و چالش واردات
هادی احمدی، سخنگو و عضو هیاتمدیره انجمن داروسازان ایران در این باره به فرارو گفته است: «آسیب جنگ به صنعت داروسازی ایران قابل ملاحظه است. امکان بازسازی برای برخی بخشهای انستیتو پاستور وجود دارد، اما متاسفانه توفیق دارو بهطور کامل تخریب شده و امکان بازسازی آن وجود ندارد و باید از نو ساخته شود. از آنجا که این واحد برای تولید ماده اولیه داروهای بیمارستانی فعالیت میکرد، ممکن است در آینده خدشهای به چرخه داروسازی وارد شود؛ با این حال همکاران به سرعت در حال برنامهریزی برای بازسازی انستیتو پاستور هستند، اما در توفیق دارو تمامی تجهیزات از بین رفته است و جایگزین کردن آنها به باز شدن مسیر واردات بستگی دارد.» نگرانی از باز نشدن مسیر واردات در کنار کمبود مواد اولیه مورد نیاز برای تولید دارو، کاهش ارزش پول ملی ایران و کاهش ذخایر ارزی دولت در بسیاری از حوزههای اقتصادی و زندگی روزمره مردم ایران موثر بوده، اما در مورد قیمت و در دسترس بودن دارو به شکل قابل ملاحظهای اوضاع از حوزههای دیگر بدتر است. محدود شدن منابع ارزشی دولت به معنی کاهش امکان اختصاص یارانه به تولید و عرضه دارو است که منجر به افزایش قیمت بین ۳۰ تا ۳۰۰ درصدی قیمت دارو شده است. در حالی که حداقل درآمد در سال گذشته در ایران کمتر از حدود ۱۵ میلیون تومان بوده و با آغاز سال جدید خورشیدی بهرغم افزایش ۴۵ درصدی نرخ حداقل حقوق به دلیل سقوط بیسابقه ارزش ریال همچنان به بالای ۱۰۰ دلار نرسیده است. هزینههای درمان میتواند برای مردمی که با حداقل حقوق یا درآمدی اندکی بالاتر از آن زندگی میکنند، سرسامآور و کمرشکن باشد.
«اکسجوا» و بحرانی برای بیماران سرطانی
«آذر.م» که با یک سرطان پیشرفته دست و پنجه نرم میکند، میگوید: «در بسیاری از سرطانهای پیشرفته، گسترش تومور به استخوانها میتواند یکی از دردناکترین و ناتوانکنندهترین مراحل بیماری باشد. شکستگیهای پاتولوژیک، درد شدید و اختلال در تحرک، بخشی از عوارض متاستاز استخوانی هستند که نیاز به مداخلات درمانی فوری و موثر دارند. در این مرحله داروی «اکسجوا» یک داروی موثر است که از متاستاز استخوانی جلوگیری میکند. پیش از جنگ این دارو را با حمایت بیمه درمانی با مبلغ کمتر از یک میلیون تومان تهیه میکردم و حالا از زمان شیوع جنگ باید هر عدد «اکسجوا» را با نرخ غیریارانهای و با مبلغ ۳۰ میلیون تومان تهیه کنم.» مساله البته تنها داروهایهای تک و مورد نیاز بیماران خاص یا مبتلایان با بیماریهای سختی مانند سرطان نیست، حتی تامین داروهای معمولیتر که جمعیت بیشتری از مردم درگیر و مصرفکننده آنها هستند هم در نتیجه جنگ و بحران اقتصادی دولت با مشکل روبهرو شده است.
گلایه بیماران از نرخ چند برابری داروها
«لووتیروکسین» نیز یک هورمون مصنوعی تیروئیدی است که برای درمان کمکاری تیروئید، گواتر و برخی از انواع سرطان تیروئید تجویز میشود. «اعظم.ر» درباره این دارو میگوید: «نمیتوانم بگویم کمیاب شده است؛ پیدا میشود اما نرخ آن با وجود بیمه درمانی بیش از دوبرابر شده است و برای افرادی مثل من که همیشه باید این دارو را مصرف کنند، این هزینه سرسامآور است.» «سِرترالین» (Sertraline) دارویی از خانواده «مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین» است و این گروه از داروها برای درمان افسردگی، اضطراب، وسواس فکری - عملی و سایر مشکلات خلقی به کار میروند. «حسین» که مدتهاست این دارو را مصرف میکند، میگوید: «من مدتهاست که برای مشکلات خلقی داروی «آسنترا» مصرف میکنم. دارویی که برای مصرف روزانه است و به شدت به آن وابسته شدهام. این دارو پس از حملات دشمن به زیرساختهای درمانی بسیار گران شده است و حالا باید هر ۲۸ عدد از این قرص را با ۶۰۰ هزار تومان تهیه کنم که نسبت به روزهای پیش از جنگ خیلی زیاد است. این در حالی است که برای تهیه داروهای بیماری روماتیسم مادرم نیز دچار مشکل شدهایم. قیمت آمپولهای کورتیزول سه برابر شده است و داروخانهها برای هر بیمار به مقدار محدودی دارو عرضه میکنند.»
گرو گذاشتن ساعت مچی در برابر دارو
علاوه بر این کاهش امکانات مالی و فشارهای اقتصادی جنگ فشار بیشتری را به بخش سلامت و یارانههای دولتی که به آن تعلق میگرفت، وارد کرده است که منجر به افزایش قیمت خدمات بخش سلامت هم شده است. «امید.ف» اما تجربه دیگری از خدمات درمانی در روزهای جنگ دارد: «۹ فروردین درست در میانه جنگ مهره گردن مادرم شکست و مجبور شدیم با وجود بمباران و موشکباران مادرم را در بیمارستان بستری کنیم. قبل از بستری بیمارستان مبلغ معالجه را ۲۵ میلیون تومان اعلام کرد، اما سه روز بعد این مبلغ را به ۴۵ میلیون تومان افزایش داد و به نظر میرسید به دلیل شرایط خاص جنگی یکباره تعرفههای خود را افزایش داده بود. اعتراض کردم، اما این اعتراض به جایی نرسید و ۴ قلم دارویی که پزشک برای مادرم تجویز کرد را به مبلغ ۳ میلیون تومان تهیه کردم. این در حالی بود که قیمت این داروها پیش از جنگ یکسوم قیمت بود. افزایش یکباره قیمت دارو در شرایط جنگی مردم را در شرایط سختی قرارداده است. من مردی را به چشمم دیدم که از داروخانه خواهش کرد تا ساعت مچیاش را در ازای دریافت یک داروی مهم به داروخانه بدهد.» ایران در میان کشورهای منطقه و حتی در استانداردهای جهانی یکی از قابل قبولترین سیستمهای خدمات سلامت و رفاه جهان را در اختیار دارد که با پرداختهای وسیع یارانه دولتی و بیمههای خدمات سلامت تقریبا رایگان یا بسیار ارزانقیمت شناخته میشود، با این وجود فشار اقتصادی بیوقفه ناشی از تحریمها در کنار آسیبهای چشمگیر حملات نظامی اسراییل و امریکا به ایران منجر به وضعیتی شده که بسیاری از مردم را در مورد تامین و تضمین سلامتی و امکان درمانشان دچار تردید کرده است.